Labmedya - Laboratuvar ve Sağlık Gazetesi

35 yaşındasınız ama biri sesini yükselttiğinde aniden 7 yaşındaki halinize, masanın altına saklanmak isteyen o korkmuş çocuğa dönüşüyorsunuz. Bu durum sadece psikolojik bir duygu dalgalanması değil; beyninizin travmanın yaşandığı o ilk anki yaşına fiziksel olarak geri dönmesidir. Bilim insanları, tetiklenen bir travmanın zihnimizi ve bedenimizi nasıl geçmişe hapsettiğinin sinirbilimsel anatomisini ortaya koydu.

New York Üniversitesi'nden sinirbilimci Joseph LeDoux'nun araştırmalarına göre, beynimizin kusursuz bir korku kısayolu bulunuyor. Dışarıdan gelen herhangi bir duyusal bilgi, mantıklı düşünen beyin bölgesine ulaşmadan çok önce beynin alarm sistemi olan amigdalayı harekete geçiriyor. Bu alarmın çalması sadece 12 milisaniye sürerken, rasyonel düşüncenin devreye girmesi 250 milisaniyeyi buluyor. Geçmiş travmaları taşıyan bir bedende bu yarışı her zaman alarm sistemi kazanıyor ve zihniniz daha ne olduğunu bile anlamadan vücudunuz savunma tepkisi veriyor.

Psikiyatrist Bessel van der Kolk ve ekibi, travma mağdurlarını beyin tarayıcılarına yerleştirdiğinde bir tetiklenme anında beynin üç farklı bölgesinde eşzamanlı bir kriz yaşandığını gözlemledi. Amigdala bedeni stres hormonlarıyla doldurarak savaş ya da kaç moduna sokarken, "güvendesin ve şu an güvendiğin yerdesin" demesi gereken prefrontal korteks tamamen susuyor. Daha da çarpıcı olanı, düşünceleri kelimelere dökmemizi sağlayan Broca alanının devre dışı kalması. Travma anında donup kalan ve konuşamayan hastalar bunu kendi iradeleriyle seçmiyor; beyinlerindeki dil merkezinin fişi fiziksel olarak çekilmiş oluyor.

Bu tablodaki en kritik eksik parça ise anıları zaman ve mekan etiketleriyle geçmişe arşivleyen hipokampus. Araştırmalar, kronik stres hormonlarının hipokampusu fiziksel olarak küçülttüğünü gösteriyor. Hipokampus işlevini tam yapamadığında, beyniniz yirmi yıl önceki bir anı ile şu an olanı birbirinden ayıramıyor ve bugün çarpan bir kapı sizi anında yıllar önceki o travma odasına çekebiliyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi verilerine göre, yetişkinlerin yüzde 64'ü çocukluğunda en az bir olumsuz deneyim yaşıyor ve bu durum kişilerin hayatında telafisi zor psikolojik yüklere zemin hazırlıyor.

Ancak bilim dünyasının sunduğu umut verici bir gerçek de var: Beyindeki bu fiziksel hasar kalıcı olmak zorunda değil. Travma sonrası stres bozukluğu tedavisi gören hastalar üzerinde yapılan güncel beyin taramaları, başarılı bir iyileşme sürecinin ardından küçülen hipokampusun yüzde 4.6 oranında yeniden büyüdüğünü kanıtlıyor. Doğru ve zamanında uygulanan tedavi yöntemleriyle beynin anıları geçmişte bırakma yeteneği onarılabiliyor ve travmanın fiziksel izleri silinebiliyor.

Kaynak: New York Üniversitesi (NYU) Joseph LeDoux Sinirbilim Araştırmaları; Dr. Bessel van der Kolk Travma ve Beyin Taraması Çalışmaları (The Body Keeps the Score); ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) Olumsuz Çocukluk Çağı Deneyimleri (ACE) Raporu.