Labmedya - Laboratuvar ve Sağlık Gazetesi

Uzmanların bu bağlamda ele aldığı kavramlardan biri hipervijilans, yani aşırı tetikte olma hali. Bu durumda kişi, çevresindeki sesleri, yüz ifadelerini ve davranış değişikliklerini olası bir tehdit açısından sürekli izleme eğiliminde olabilir. Beynin tehdit değerlendirme süreçlerinde amigdala gibi yapılar rol oynarken, otonom sinir sistemi de algılanan tehlikeye karşı bedensel yanıtların oluşmasına katkı sağlıyor. Kalp atışlarının hızlanması, kasların gerilmesi, mide bölgesinde rahatsızlık ve nefes alışverişinin değişmesi bu yanıtların parçaları arasında bulunuyor. Bazı kişilerde geçmiş deneyimlerle ilişkilendirilmiş belirli sosyal işaretler, mevcut durum gerçek bir tehlike oluşturmasa bile güçlü bir stres tepkisini tetikleyebiliyor. Bununla birlikte hipervijilans yalnızca travmayla ilişkili değil; kaygı bozuklukları ve başka psikolojik durumlarda da görülebiliyor.

Çocukluk döneminde çevresindeki yetişkinlerin ruh halini sürekli takip etmek zorunda hisseden bir kişi, bu davranışı zaman içerisinde öğrenilmiş bir korunma stratejisine dönüştürebilir. Örneğin ani bir sessizlik, öfkeli bir bakış veya eleştirel bir ses tonu geçmişte olumsuz bir deneyimin habercisi olmuşsa benzer işaretler yetişkinlikte de rahatsızlık yaratabilir. Ancak insan beyninin öğrenme ve uyum sağlama kapasitesi yaşam boyunca devam ediyor. Bu nedenle geçmişte gelişmiş stres tepkileri değişmez özellikler olarak değerlendirilmemeli. Güvenli ilişkiler, psikolojik destek ve uygun terapi yaklaşımları, kişinin güncel durumlarla geçmişte öğrendiği tehdit beklentilerini birbirinden ayırt etmesine yardımcı olabilir. Özellikle travma sonrası stres belirtileri yaşayan kişilerde kanıta dayalı psikoterapiler önemli tedavi seçenekleri arasında yer alıyor.

Stres tepkisinin yoğunlaştığı anlarda kişinin dikkatini bulunduğu ortama yönlendirmesi ve bedensel gerginliğini azaltmaya çalışması da destekleyici olabilir. Ayakların yere temasını fark etmek, omuzları gevşetmek ve nefesi zorlamadan yavaşlatmak, bazı kişilerde bedensel uyarılmanın azalmasına yardımcı olabiliyor. Nefes verirken sürenin hafifçe uzatılması da rahatlamayı destekleyebilir. Ancak bu yöntemler herkes için aynı etkiyi göstermiyor ve travma ilişkili sorunların tek başına tedavisi olarak görülmemeli. Özellikle yoğun kaygı, sürekli tehdit algısı veya günlük yaşamı etkileyen bedensel tepkiler söz konusuysa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemli. Araştırmaların ortaya koyduğu temel nokta, geçmiş deneyimlerin stres tepkilerini etkileyebileceği ancak bu tepkilerin uygun destek ve yeni öğrenme süreçleriyle zaman içerisinde değişebileceğidir.

Kaynak: https://www.ptsd.va.gov/?utm_