Labmedya - Laboratuvar ve Sağlık Gazetesi

Bilimsel araştırmalar gösteriyor ki bunun sebebi bedeninizin dinlenmemesi değil, zihninizin arka planda sürekli meşgul olup bunun sonucunda dinlenememesidir.

Ruminasyon; düşüncelerin zihin içerisinde sürekli tekrarlayarak dönmesi, bir diğer deyişle “Zihinsel olarak geviş getirmek” olarak tanımlanmıştır (Nolen-Hoeksema, 1991, akt. Çelik, 2023). Ruminasyon, sadece düşünmenin artışı olarak açıklanamaz. Aslında çoğu zaman zihin kendini güvende hissetmediğinde ruminatif düşünceler bir kontrol mekanizması olarak devreye girer. Güncel araştırmaların sonuçları gösteriyor ki zihnin sürekli düşünmeye devam etmesi ve kaygı ilişkilidir (Erdoğan Yıldırım ve ark., 2024). Kaygı arttığında birey, olası tehditleri kontrol edebilmek için hem geçmişteki hem de gelecekteki tüm ihtimalleri tekrar tekrar değerlendirir.

Tekrar tekrar değerlendirme sürecinde aktif görev alan beyin alanlarından birisi Prefrontal kortekstir. Prefrontal korteks; karar verme, planlama, risk değerlendirmesi, bilişsel kontrol gibi işlevlerin gerçekleştirilmesinde önemli bir rol oynar.  Gün içinde bu bölgenin yoğun bir şekilde çalışmasının ardından dinlenme sürecine geçilmesi beklense de gece boyunca bu kontrol mekanizmasının devre dışı kalamaması, zihnimizin dinlenememesini açıklar.

Prefrontal korteksin sürekli aktif kalması, sinir sisteminde gevşeme durumuna geçmeyi zorlaştırır. Otonom sinir sisteminde dinlenme ve gevşeme durumunda rol oynayan parasempatik sinir sistemi yeterince devreye giremedikçe zihin uyanık kalmaya devam eder.

Bu durum, uyku süresi yeterli olsa da zihnimizin yeterli olarak dinlenmemesine ve buna bağlı olarak bedensel olarak da yorgun hissedilmesine yol açar. Bu noktada uyku ve dinlenmeyi ilişkilendirirken “Psikolojik dinlenme” durumunu da atlamamak lazım. Psikolojik dinlenme; zihnin değerlendirme yapmadığı, bir şeylerle meşgul olmadığı ve kontrol etmediği anlarda mümkün olur.  Zihnin sürekli aktif olduğu durumlarda uyku dinlendirici etkisini tam olarak yerine getiremez.

Sonuç olarak, dinlenmiş olmamıza rağmen yorgun hissetmek çoğu zaman bedensel değil zihinsel dinlenmemişlik ile ilişkilidir. Bu döngünün farkında olmak, zihnin sürekli kontrol etme mekanizmasını yumuşatmak için önemlidir. Kendimize her an bir şeyleri çözmek zorunda olmadığımızı hatırlatmak ve acele bir durumun olmadığını fark etmek, prefrontal korteksin denetim yükünü hafifletmekte etkili olabilir.

Yazar: Gizemsu Tokul

Kaynaklar:       

Çelik, E. (2023). Öz eleştirel Ruminasyon, yaşantısal kaçınma, duygu düzenleme güçlüğü ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkilerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi]. ProQuest Dissertations and Theses Global.

Erdoğan Yıldırım, Z., Aktaş, E., Hasanoğlu, C. ve Tekinsav Sütcü, S. (2024). Anksiyete ve depresyon belirtilerini etkileyen bazı bilişsel ve üstbilişsel faktörlerin paralel seri aracılık modelleri ile incelenmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 16(Ek 1), 281-292. doi: 10.18863/pgy.1540884