Labmedya - Laboratuvar ve Sağlık Gazetesi

Dünyada 11 türle temsil edilen çınar (Platanus) cinsi, ülkemizde Çınargiller (Platanaceae) ailesinin tek cinsi olup üç türle temsil edilmektedir. Bu üç türün ikisi egzotiktir; yani doğal yaşam alanı Anadolu değildir. Bunlardan biri ise doğu çınarı ya da çınar olarak bilinen Platanus orientalis türüdür ve doğal yayılış alanı ülkemizdir. Ülkemiz dışında Avrupa'da ve Asya'da; Lübnan, Suriye, Irak ve İran'da da doğal olarak yayılış göstermektedir. Doğu çınarı (P. orientalis), Afrika ve Orta Asya'da ise egzotik olarak bulunmaktadır.

Çınar bitkisinin Latince (bilimsel) ismindeki cins adında yer alan "Platanus" kelimesi, Yunanca "geniş" anlamına gelmektedir. Nitekim çınar, geniş taç yapısıyla dikkat çeken bir ağaçtır. Tür ismindeki "orientalis" ise doğu, doğulu anlamlarına gelmektedir. Çınar kelimesinin kökeninin ise Farsçadaki "çenar" sözcüğünden geldiği düşünülmektedir.

Eskiden insanlar çınar ağacını kutsal sayar ve yeni doğan her çocuk adına bir çınar ağacı dikermiş. Anadolu'da hemen hemen her meydanda, köy meydanlarında, şehir girişlerinde, kent merkezlerinde ve insanların yoğun olduğu bölgelerde çınar ağacına rastlanmaktadır. Bu durum, Anadolu insanının çınar ağacına verdiği önemi açıkça göstermektedir.

Yaprak döken bir ağaç olan çınar, özellikle sonbaharda sergilediği eşsiz görüntüsüyle insanları estetik açıdan cezbetmektedir. Uzun ömürlü oluşu nedeniyle tarih boyunca sevilen bir ağaç olmuştur. Öyle ki Osmanlı Devleti'ni temsil ettiği, hatta Osman Bey'in beşiğinin çınar ağacından yapıldığı bilinmektedir.

Çınar ağacı; kabuğu, yaprakları ve meyveleri ile tıbbi öneme de sahip bir bitkidir. Etnobotanik kayıtlarda astım tedavisinde, ateş düşürücü olarak, kabızlıkta, antiseptik amaçlı, göz hastalıklarında ve cilt rahatsızlıklarında kullanıldığı belirtilmektedir.

Ülkemizde doğal olarak yetişen doğu çınarı (P. orientalis) dışında yetişen iki egzotik çınar türünden biri Platanus × acerifolia (Akçaağaç yapraklı çınar) olup, tür ismindeki "acerifolia" akçaağaç yapraklı anlamına gelmektedir. Diğer egzotik çınar türümüz ise Platanus occidentalis (Batı çınarı) olup, tür ismindeki "occidentalis" batılı, batıya ait anlamındadır.

Anadolu'nun bu kadim ve güzel bitkisini her gördüğünüz yerde bu bilgileri hatırlayınız. Sevin, sevdirin; tanıyın, tanıtın.